PODSAWOWE WIADOMOŚCI Z ZAKRESU PIERWSZEJ POMOCY

PIERWSZA POM0OC
	Pierwsza pomoc to proste, natychmiastowe czynności podejmowane przez pierwszych świadków zdarzenia w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia wykonane przed przybyciem kwalifikowanej pierwszej pomocy. Wszyscy są zobowiązani do udzielenia pierwszej pomocy, na miarę swojej wiedzy, możliwości i umiejętności, jakie w danej sytuacji i okoliczności są dostępne. za nie udzielenie pomocy przewidziane są prawne konsekwencje: Kto człowiekowi, znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, nie udziela pomocy, mogącjej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Podczas nagłego zdarzenia, które wymusza u świadka pierwszej pomocy, należy:
•	rozpoznnie sytuacji i ustalenie faktycznych zagrożen czy ryzyka
•	zabezpiecznie miejsca zdarzenia i samego siebie 
•	wezwanie profesjonalnej pomocy (pogotowia ratunkowego, policji, straży pożarnej, miejskiej, itp)
•	zapewnienie ciągłości podstawowych funkcji życiowych u poszkodowanego: krążenia i oddychania
•	wykonywanie pozostałych czynności ratowniczych, tj: opatrzenie ran, złamań, ochrona termiczna, wsparcie psychologiczne -polegajace na utrzymaniu ciągłego kontaktu z rannym, wspierającą rozmową, która przyniesie nadzieje, ukojenie i wyciszenie oraz działań przeciwwstrząsowych
•	ułożenie poszkodowanego w bezpiecznej pozycji zależnej od odniesionego urazu i od braku uszkodzenia kręgosłupa

	Stan nagłego zagrożenie życia: nagłe lub przewidywalne w krótkim czasie pogorszenie stanu zdrowia, którego bezpośrednimi konsekwencjami mogą być poważne uszkodzenie funkcji organizmu, uszkodzenie ciała lub utrata życia, wymagające natychmiastowego użycia medycznego leczenia i czynnosci ratowniczych.

Podstawowe stany nagłego zagrożenia życia:

utrata przytomności 		zatrzymanie oddychania	zatrzymanie krążenia		ataki duszności	nagłi i ostry ból w klatce piersiowej		upadek z dużej wysokości	udar cieplny		wyziębienie organizmu	zaburzenia świadomości		gawki		rozległe rany w wyniku urazu		gwałtowny poród		wstrzą anafilaktyczny		uporczywe wymioty		porażeniem prądem 		zatrucia.

Podstawy fizjologii człowieka:
	Wiedza na temat budowy anatomicznej człowieka jest niezbędna, a w sytuacjach zagrożenia życia ratująca je. Wyróżnia się dwa podstawowe układy, które z punktu widzenia ratownictwa pełnią najważniejszą funkcję: układ krążenia z oddychaniem i i układ nerwy, z uwagi na to, iż ich sprawne działanie decydujeo przeżyciu człowieka i jego dlaszym funkcjonowaniu.
Układ nerwowy składa się z mózgu, rdzenia kręgowego, organów czuciowych i wszystkich nerwów, które łączą te narządy z reszta organizmu. Pozwala on na reagowanie na otaczający nas świat oraz działa na podstawowe funkcje organizmu takie jak oddychanie czy trawienie.
Układ krwionośny człowieka tworzą: serce oraz naczynia krwionośne. Mają one na celu przetransportować niezbędny tlen i składniki odżywcze do komórek ciała. Przeczytaj, jak wygląda budowa układu krwionośnego oraz poznaj funkcje układu krążenia.
Sprawdź reakcje poszkodowanego: 

Podejdź ostrożnie do poszkodowanego od strony nóg. Delikatnie prawą ręką potrząśnij ramię i głośno zapytaj: „czy Pan/Pani mnie słyszy”
•	Jeśli poszkodowany reaguje, jest przytomny, zostaw poszkodowanego w pozycji zastanej - rozpoznaj stan poszkodowanego (przeprowadź wywiad z poszkodowanym)zabezpiecz krwotoki, złamania, zapewnij komfort cieplny);
•	Jeśli poszkodowany nie reaguje wezwij pomoc i podejmij dalsze ratunkowe kroki.
UWAGA !!!
•	Unikaj podchodzenia do poszkodowanego od strony głowy (odruch bezwarunkowy poszkodowanego przy urazien kręgosłupa na odcinku szyjnym może zagrażać życiu poszkodowanego).
•	Nigdy nie poklepuj poszkodowanego po twarzy osoby nieprzytomnej przy braku napięcia mięśniowego łatwo jest uszkodzić nerwy czaszkowe.

Badanie tętna i oddychania:

	Odchyl głowę nieprzytomnego do tyłu, podtrzymaj żuchwę. Sprawdź, czy słyszysz, czujesz wydech osoby poszkodowanej. Zaobserwuj, czy są widoczne ruchy oddechowe klatki piersioweji brzucha. Nie korzystaj z pomocy piórka, lusterka lub szkła, bo mogą dać fałszywy wynik. Jeżeli nieprzytomny nie oddycha, rozpocznij zastępcze oddychanie

	Sprawdzenie stanu przytomności poszkodowanego. Delikatnie potrząśnij jego ramionami i spytaj głośno: Czy wszystko w porządku?
	Sprawdź tętno w okolicy tętnicy szyjnej. Czterema złączonymi palcami, na przedniej powierzchni szyi. Jeżeli tętno nie jest wyczuwalne po obu stronach, poszkodowany nie oddycha i jest nieprzytomny, rozpocznij natychmiast masaż pośredni serca i zastępcze oddychanie.

 	Tak należy wykonać udrożnienie dróg oddechowych, gdy poszkodowany leży na boku lub na brzuchu i nie można go odwrócić na wznak.
Jeżeli oddech nie jest prawidłowy:

Wyszukaj miejsce uciskania na środku klatki piersiowej (mostka)
	Poproś kogoś po wezwanie Pogotowia Ratunkowego, przyniesienie AED (Zautomatyzowany Defibrylator Zewnętrzny), a jeżeli jesteś sam, zostaw poszkodowanego i wezwij pogotowie, wróć i rozpocznij uciskanie klatki piersiowej zgodnie z poniższym opisem:
•	uklęknij obok poszkodowanego,
•	ułóż nadgarstek jednej ręki na środku klatki piersiowej poszkodowanego,
•	ułóż nadgarstek drugiej ręki na już położonym,
•	spleć palce obu dłoni i upewnij się, że nie będziesz wywierać nacisku na żebra poszkodowanego; nie uciskaj nadbrzusza ani dolnego końca mostka,
•	pochyl się nad poszkodowanym, wyprostowane ramiona ustaw prostopadle do mostka i uciskaj na głębokość 4-5 cm,
•	po każdym uciśnięciu zwolnij nacisk na klatkę piersiową, nie odrywając dłoni od mostka. Powtarzaj uciśnięcia z częstotliwością 100/min (nieco mniej niż 2 uciśnięcia/s),
•	 okres uciskania i zwalniania nacisku (relaksacji) mostka powinien być taki sam.

Uciskanie klatki piersiowej
•	po wykonaniu 30 uciśnięć klatki piersiowej udrożnij drogi oddechowe, odginając głowę i unosząc żuchwę,
•	zaciśnij skrzydełka nosa, używając palca wskazującego i kciuka ręki umieszczonej na czole poszkodowanego,
•	pozostaw usta delikatnie otwarte, jednocześnie utrzymując uniesienie żuchwy,
•	weź normalny wdech i obejmij szczelnie usta poszkodowanego swoimi ustami, upewniając się, że nie ma przecieku powietrza,
•	wdmuchuj powoli powietrze do ust poszkodowanego przez około 1 sekundę (tak jak przy normalnym oddychaniu), obserwując jednocześnie czy klatka piersiowa się unosi taki oddech ratowniczy jest efektywny,
•	utrzymując odgięcie głowy i uniesienie żuchwy, odsuń swoje usta od ust poszkodowanego i obserwuj czy podczas wydechu opada jego klatka piersiowa,
•	jeszcze raz nabierz powietrza i wdmuchnij do ust poszkodowanego, dążąc do wykonania dwóch skutecznych oddechów ratowniczych; następnie ponownie ułóż ręce w prawidłowej pozycji na mostku i wykonaj kolejnych 30 uciśnięć klatki piersiowej,
    kontynuuj uciskanie klatki piersiowej i oddechy ratownicze w stosunku 30 : 2,

•	przerwij swoje działanie w celu sprawdzenia stanu poszkodowanego tylko wtedy, gdy zacznie on prawidłowo oddychać. W innym przypadku nie przerywaj resuscytacji. Jeżeli wykonany pierwszy oddech ratowniczy nie powoduje uniesienia się klatki piersiowej jak przy normalnym oddychaniu, wykonaj następujące czynności
•	sprawdź jamę ustną poszkodowanego i usuń widoczne ciała obce,
•	sprawdź, czy odgięcie głowy i uniesienie żuchwy są poprawnie wykonane,
•	wykonaj nie więcej niż 2 próby wentylacji za każdym razem, zanim podejmiesz ponownie uciskanie klatki piersiowej. Jeżeli na miejscu zdarzenia jest więcej niż jeden ratownik, ratownicy powinni się zmieniać podczas prowadzenia reanimacji co 1-2 minuty, aby zapobiec zmęczeniu. Należy zminimalizować przerwy w resuscytacji podczas zmian.
CZYNNOŚCI DORAŹNE RATUJĄCE ŻYCIE (posumowanie)
1.	Ewakuacja ofiary z miejsca zagrożenia. W wypadku komunikacyjnym natychmiast zabezpieczyć miejsce zdarzenia trójkątem ostrzegawczym (bez takiego ostrzeżenia zagrożenie może się rozszerzać).W wypadku innego rodzaju usunąć przeszkody utrudniające lub uniemożliwiające czynności ratownicze. eśli to możliwe, poszkodowanego należy jak najdelikatniej wydobyć, by ułatwić dalsze czynności ratownicze.Służy temu np. chwyt Rautka

2.	Wezwanie pomocy musi zawierać następujące informacje:Gdzie się to stało?Co się wydarzyło? 
Ile jest ofiar?
Jakie są uszkodzenia ciała?
Kto wzywa pomocy?
	W oczekiwaniu na przybycie pogotowia należy kontynuować czynności ratujące życie, ale również czas ten można wykorzystać na zabiegi zmniejszające ból, minimalizujące ryzyko dalszych uszkodzeń ciała czy późniejszych powikłań –unieruchamianie złamań, boczne ułożenie pacjenta, nałożenie opatrunków na rany, okrycie rannego itp.
3.	Resuscytacja / reanimcja Zabiegi mające na celu przywrócenie do życia osób znajdujących się w stanie śmierci klinicznej.
U nieprzytomnego kontrolujemy obecność oddychania i tętna na tętnicach szyjnych. Osobę nie oddychającą ratujemy zastępczym oddychaniem techniką usta-usta. Odchylamy głowę poszkodowanego do tyłu. Oczyszczamy jamę ustną z ewentualnych ciał obcych. O ile to możliwe korzystamy z maseczek jednorazowych do sztucznego oddychania. Uszczelniamy usta wokół ust. Zaciskamy nos poszkodowanego. Wykonujemy wdech (około 0,3 - 0,5 litra powietrza), tak aby uniosła się klatka piersiowa. Robimy przerwę na wydech. Powtarzamy z częstością oddechów na minutę.

4. 	Zatamowanie masowego krwawienia. Krwotokiem nazywamy nagłą utratę krwi (dużej ilości w krótkim czasie), prowadzącą do zaburzeń ogólnoustrojowych, a nawet zagrożenia życia.Krwawienie –to powolna utrata krwi, początkowo nie dająca objawów klinicznych.

5.	Ułożenie na bok. Na bokuUsta stanowią najniższy punkt ciałaTchawica przebiega skośnie w dółNależy odciągnąć szyję i odgiąć głowę

6.	Walka ze wstrząsem. Objawy wstrząsusą proporcjonalne do ciężkości i okresu działania jego przyczyny:szybki, płytki oddech, bladość i chłód skóry, wargi przybierają odcień bladosiny, bledną łożyska paznokci, po ich uciśnięciu bardzo powoli różowieją, chory jest niespokojny i lękliwy, drży, na czole występuje zimny, lepki pot, bardzo wysokie tętno (180-200 uderzeń na minutę).

pozycja przećwwstrząsowa

7.	Zabezpieczenie miejsca wypadku.

opracowała Anna Zawistwoska