Sprawdzian 1.
do rozdziału „Walcząc o wartości”

Imię i nazwisko ........................................................................	Klasa .......... 

Instrukcja dla ucznia
Przeczytaj tekst i wykonaj zadania od 1. do 5. Masz na to 30 minut.

Aleksander Kamiński
Kamienie na szaniec (fragm.)
Wrzesień 1939 roku był jednym z najstraszniejszych polskich miesięcy. (…) Chłop- cy, przechodząc obok toru, ujrzeli przeraźliwy obraz: wśród potrzaskanych, wykole- jonych, dymiących wagonów – setki ludzi krzątających się nerwowo lub leżących we krwi. Nigdzie nie widać białych kitlów lekarzy i sanitariuszy, nigdzie wozów, które by przyjmowały rannych. Na równolegle z torem biegnącej szosie migają od czasu do czasu auta, przesuwają się wozy, żaden się jednak nie zatrzymuje, żaden nie dostrze- ga tuż obok widocznych plam krwi i ogromu ludzkiego cierpienia.
–	Panowie, tak być nie może – mówi powoli Alek. Twarz ma pobladłą. Po raz pierwszy ujrzał tak bezpośrednio i blisko grozę wojny. – My tych ludzi nie zostawimy. W parę minut potem, gdy cały oddziałek Buków, rozproszony wśród rannych, przy- stępuje do najkonieczniejszych opatrunków, Alek staje na skraju szosy i daje znak zbliżającemu się samochodowi, by stanął. Auto, nie zwalniając biegu, przemknęło da- lej. Drugie – to samo. Nie zatrzymał się również przejeżdżający wóz chłopski, mimo
nalegań Alka. (…)
–	Chłopcy, do mnie – woła w kierunku kolegów.
Po chwili stoi na szosie cała gromadka. Zbliża się auto ciężarowe. Teraz już nie machają rękami i nie proszą. Stoją pośrodku drogi z niezłomną decyzją w oczach.
–	Stać!
Auto ciężarowe powoli zatrzymuje się.
–	Wszyscy wysiadać z wozu! – niecierpiącym sprzeciwu głosem rozkazuje Alek.
–	Pan zabierze rannych z pociągu – nakazuje szoferowi. Szofer chwilę się waha. Po- lecenie bowiem wydaje jakiś harcerz, nie wojskowy. Ale harcerz jest wysokiego wzro- stu, z oczu jego widać, że nie żartuje, a za nim stoi pięciu czy sześciu innych, których twarze niedwuznacznie wskazują na to, czego chcą. Więc szofer wychodzi z auta. Po- woli zaczynają schodzić podróżni. – Państwo do najbliższego miasteczka pójdą pieszo
–	mówi Alek. – Tam dostaniecie z powrotem wasze auto. Mężczyzn proszę o pomoc w przenoszeniu rannych.
I jak to często bywa w takich chwilach – nastrój egoizmu i oporu radykalnie się zmienił w nastrój współdziałania i pomocy. (…) Do późnego wieczoru trwa męczący duszę i nerwy transport nieszczęsnych, cierpiących ludzi do miasteczka.
A. Kamiński, Kamienie na szaniec, Warszawa 1999, s. 66–70.

1

1.	Zaznacz właściwe odpowiedzi.
a)	Głównym wątkiem zamieszczonego fragmentu tekstu jest
A.	zniszczenie pociągu.
B.	cierpienie pokrzywdzonych ludzi.
C.	spór Alka z kierowcą ciężarówki.
D.	zorganizowanie transportu dla rannych pasażerów pociągu.

b)	Z informacji zawartych w tekście wynika, że wymienione w nim Buki to
A.	nazwa drużyny harcerskiej.
B.	gatunek drzew.
C.	nazwa oddziału wojskowego.
D.	nazwa akcji ratunkowej polegającej na transporcie rannych do szpitala.

2.	Napisz, do jakiego ważnego wydarzenia historycznego nawiązuje tekst.

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

3.	Na podstawie zamieszczonego fragmentu sformułuj dwie wartości pozy- tywne mogące ujawniać się w relacjach międzyludzkich oraz ich dwa prze- ciwieństwa.
a)	wartości pozytywne
.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

b)	przeciwieństwa wartości pozytywnych
.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

2

4.	Wypisz z poniższego zdania związki wyrazów.
 Przypominam, że związek główny to związek miedzy podmiotem a orzeczeniem. 

Aleksander Kamiński, pedagog, harcmistrz, żołnierz Armii krajowej, stworzył formację Szarych Szeregów oraz, między innymi, dzieło „Kamienie na szaniec”.

związek główny – ........................................................................................... 
Podmiot – ............................................................................. 

.................................................................................................................... 

Orzeczenie – ............................................................................ 

5.	Na podstawie fragmentu tekstu oceń postępowanie głównego bohatera. W 2–3 zdaniach uzasadnij swoją odpowiedź.

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

.................................................................................................................... 

3